Donald Trump ka nënshkruar një marrëveshje me 14 pika me Iranin, duke pretenduar se ajo solli një “fitore të madhe” për Shtetet e Bashkuara – edhe pse bëri lëshime të rëndësishme politike dhe financiare ndaj Iranit për të rihapur ngushticën e Hormuzit dhe për të parandaluar një “depresion botëror”.
Në komentet e jashtëzakonshme të mërkurën, Donald Trump kaloi nga kërcënimi i Iranit me një valë të re sulmesh në sugjerimin se vendi kishte të drejta themelore për të pasuruar uranium për përdorim civil, se ai nuk do të ushtronte presion mbi Teheranin që të braktiste programin e tij të raketave balistike dhe se SHBA-të “do të duhej të kthenin” miliarda dollarë në asete të ngrira iraniane, shkruan The Guardian.
Këto vërejtje, si dhe teksti i plotë i marrëveshjes e cila u përshëndet nga shefi i Hezbollahut, Naim Qassem, si një “fitore e madhe” ka të ngjarë të nxisin zemërimin në Izrael dhe midis mbështetësve të vijës së ashpër në partinë Republikane, të cilët i kishin kërkuar Trump të mos bënte një marrëveshje me Teheranin, transmeton Sinjali.
Presidenti i Iranit, Masoud Pezeshkian, nënshkroi marrëveshjen të mërkurën nga Teherani. Zëvendëspresidenti i SHBA-së, JD Vance, pritet gjithashtu ta nënshkruajë marrëveshjen në një ceremoni më formale në Gjenevë të premten.
Kryenegociatori i Iranit, Mohammad Bagher Ghalibaf, tha: “Marrëveshja është një dëshmi e dështimit të SHBA-së. Njerëzit do ta shohin dhe do ta gjykojnë”.
Duke mbrojtur marrëveshjen, Trump tha se asnjë president amerikan nuk kishte qenë kurrë aq i ashpër ndaj Iranit sa ai, dhe “nuk ka asgjë aq të zgjuar sa tregu dhe tregu e do atë“.
Trump tha se “alternativa do të ishte një depresion mbarëbotëror”, duke argumentuar se nëse ai nuk do të kishte arritur një marrëveshje, “ngushtica [e Hormuzit] nuk do të ishte hapur kurrë. Ata nuk i pëlqejnë anijet miliarda dollarëshe që lundrojnë lart e poshtë ngushticës kur raketat e tyre fluturojnë sipër kokës dhe ka mina kudo”.
Zyrtarë të lartë të administratës thanë se marrëveshja do të ndihmonte në parandalimin e Iranit nga pajisja me armë bërthamore, duke iu referuar një marrëveshjeje për të diskutuar pakësimin e rezervave të tij prej 440 kg të uraniumit të pasuruar shumë, i cili mund të pasurohet më tej për t’u përdorur në një armë bërthamore. Trump ka thënë se ishte i hapur për hollimin e rezervave brenda Iranit nën mbikëqyrjen e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike.
Administrata Trump kishte vonuar publikimin e tekstit të plotë të memorandumit të mirëkuptimit, i cili në thelb është një marrëveshje armëpushimi 60-ditore, me qëllim zhvillimin e bisedimeve më gjithëpërfshirëse për armët bërthamore dhe të përhershme për paqe me Iranin. Plani 14-pikësh iu diktua gazetarëve gjatë një informimi paraprak nga zyrtarë të lartë të administratës, ndërsa Trump foli në fund të G7.
Marrëveshja do t’i ofronte Iranit stimuj të rëndësishëm financiarë, duke përfshirë heqjen e menjëhershme të bllokadës detare amerikane ndaj porteve iraniane dhe lëshimin e përjashtimeve për naftën bruto iraniane që do të transportohet jashtë vendit, si dhe heqjen e mundshme të të gjitha sanksioneve ndërkombëtare kundër Iranit, zhbllokimin e miliarda dollarëve në asete iraniane dhe planet për të zhvilluar një fond rindërtimi prej 300 miliardë dollarësh (224 miliardë paund) për Iranin, të financuar nga partnerët rajonalë në Gjirin Persik.
Trump i hodhi poshtë me zemërim sugjerimet se SHBA-të do të kontribuonin në fondin prej 300 miliardë dollarësh, duke thënë në vend të kësaj se pagesat nga shtetet e Gjirit ka të ngjarë të kushtëzohen nga sjellja e mirë e Iranit.
“Kushdo që dëshiron mund të investojë. Çfarë prisni të them: askush nuk lejohet të investojë? Por ne nuk po investojmë; nuk po investojmë as 10 cent”, tha ai.
Marrëveshja e armëpushimit përfshinte Libanin, një kërkesë kyçe iraniane, e cila do ta pengonte Izraelin të kryente operacione ushtarake në vend, sipas një zyrtari të lartë të administratës. Ajo gjithashtu përfshinte një klauzolë që siguronte “integritetin territorial” të Libanit, megjithëse një zyrtar i administratës, kur u pyet, nuk e konfirmoi se kjo do të thoshte se Izraeli do të detyrohej të tërhiqej nga pjesa e vendit që e ka pushtuar si një “zonë tampon” kundër Hezbollahut.
Në këmbim, Irani do të pranonte të frenonte aleatët e tij të huaj, përfshirë Hezbollahun në Liban, dhe “riafirmon se nuk do të sigurojë ose zhvillojë armë bërthamore“.
Marrëveshja do të lejonte gjithashtu kalimin pa pagesë të anijeve për 60 ditë përmes ngushticës së Hormuzit, por të mërkurën Ghalibaf tha se Irani do të vendoste tarifa për anijet që udhëtojnë përmes rrugës ujore në fund të periudhës së përcaktuar në memorandumin e mirëkuptimit.
